dotSUB is een gratis online omgeving die het mogelijk
maakt om eenvoudig ondertiteling toe te voegen aan video die via het web
aangeboden wordt. Gebruikers hoeven geen software te downloaden of te
installeren, maar maken de ondertiteling rechtstreeks in hun browser. De
video's kunnen dan, inclusief de ondertiteling in de taal naar keuze, getoond
worden op weblogs en andere websites.
Zie bijvoorbeeld deze blogpost. Je ziet hier een filmpje met Nederlandse
ondertiteling. In totaal was op moment van schrijven dit filmpje 180.000 keer
bekeken via andere websites en 20.000 keer rechtstreeks vanaf de dotSUB
website.
2) Wie doet het?
De dotSUB dienst bestaat sinds 2005. Iedereen kan een account aanmaken bij
dotSUB en video's toevoegen of vertalingen toevoegen aan aanwezige video's.
Bekende regelmatige gebruiker is Rocketboom, alle
dagelijkse shows van dit videoblog worden via dotSUB beschikbaar gesteld. Een
andere vaste gebruiker is Lee LeFever van de Common Craft Show, een
website met een serie filmpjes die in begrijpelijke taal uitleg geven over onder
andere weblogs, wiki's, het gebruik van RSS etc.
3) Hoe werkt het?
Een gebruiker voegt een video toe aan dotSUB door deze te uploaden naar de
site. Deze gebruiker wordt op dotSUB dan de 'eigenaar' van de film. Elke video
heeft een 'transcript'. Dit is de oorspronkelijke ondertiteling van de video.
Meestal is die tekst in het Engels, maar dat hoeft niet. Deze tekst wordt op de
site dan voorzien van tijdcodes die aangeven wanneer de tekst zichtbaar moet
zijn en wanneer niet. Dat toevoegen van de oorspronkelijk tekst en tijdcodes
gebeurt meestal door dezelfde gebruiker die de video toevoegt, de eigenaar
dus, maar dat hoeft niet. De eigenaar kan namelijk aangeven wie de film mag
zien, wie de oorspronkelijke ondertiteling mag maken en wie daarna nieuwe
ondertitelingen mag toevoegen. Dat kan iedereen met een dotSUB account
zijn, alleen de eigenaar, of een selectie van dotSUB gebruikers.
Als de video eenmaal via dotSUB beschikbaar is en er een transcript aan
toegevoegd is, dan is het maken van nieuwe vertalingen redelijk eenvoudig.
Je selecteert een reeds aanwezige ondertiteling en geeft aan naar welke taal
je een vertaling wilt maken. Je krijgt dan de gekozen ondertiteling te zien en
kunt onder elke bestaande regel jouw vertaling intypen. Als je klaar bent klik
je op opslaan en de nieuwe vertaling is zichtbaar voor iedereen.
Zie je een fout in een bestaande vertaling dan kun je dat corrigeren, ook als
die vertaling door iemand anders gemaakt is.
4) Waarom is het belangrijk?
Ondertiteling bij een video helpt als je niet kunt horen wat er gezegd wordt.
Maar ook als je niet kunt begrijpen wat er gezegd wordt, bijvoorbeeld omdat je
de taal niet spreekt. De hoeveelheid video op internet is enorm toegenomen
de afgelopen paar jaar. Slechts een klein deel daarvan heeft Nederlandse
audio. Hoewel veel Nederlanders prima in staat zijn Engels te begrijpen, geldt
dat niet voor veel van de andere gebruikte talen. Met de enorme groei van het
aantal Chinezen op internet neemt ook het aantal filmpjes toe dat zonder
ondertiteling voor ons niet te begrijpen is.
En het geldt natuurlijk ook omgekeerd. Een filmpje met Nederlandse audio is
voor een veel breder publiek toegankelijk als het wordt voorzien van
ondertiteling in andere talen.
5) Wat zijn de nadelen?
Vertalen is een vak. Omdat in de meeste gevallen iedereen de ondertiteling
kan maken en aanpassen is het nauwelijks mogelijk om te controleren of er
geen fouten in zitten. Je bent afhankelijk van de nuanceringen die anderen
aanbrengen in je verhaal waarbij in het ergste geval bewust dingen onjuist
vertaald zouden kunnen worden.
Als dat gebeurt in een taal die je zelf niet begrijpt, dan heb je geen
mogelijkheid om hier enige controle op te houden.
Het maken van het oorspronkelijke transcript en het invoeren van de tijdcodes
is een arbeidsintensief proces. Hoewel dat slechts eenmalig gedaan hoeft te
worden kan het een drempel zijn voor het toevoegen van video's aan dotSUB.
Een ander nadeel van het gebruik van dotSUB is dat het een relatief
onbekende site is. Via sites als YouTube bereik je veel gemakkelijker een
groter publiek. Dat wordt versterkt door de relatieve soberheid en beperkte
functionaliteit van de website zelf als het gaat om het reageren op video's,
zoeken naar video's etc.
6) Wat zijn de ontwikkelingen / Welke kant gaat het op?
Ondanks initiatieven als Impuls Digitaal of Onderwijs en Handicap is het
aanbod van online video met Nederlandstalige ondertiteling nog beperkt.
Het is in ieder geval veel lager dan het aanbod daarvan op TV.
Mogelijk heeft dat te maken met het feit dat YouTube, de marktleider op
online video gebied, geen ondersteuning heeft voor het toevoegen van
ondertiteling. Op zich is dat verrassend aangezien de wetgeving op dit gebied
in de Verenigde Staten een stuk verder gaat dan in Nederland en je zou
verwachten dat de roep hierom luid genoeg zou zijn om de functionaliteit
beschikbaar te krijgen.
De verdere doorontwikkeling van de dotSUB dienst lijk een beetje stil te liggen.
Gelukkig zou een migratie van de daar opgenomen ondertitelingen naar
bijvoorbeeld YouTube niet heel veel werk hoeven te kosten. Er is namelijk een
defacto standaard ontstaan voor het formaat waarin die ondertitels worden
opgeslagen en ook dotSUB ondersteunt de export hiervan. Een lock-in situatie
is daarmee voorkomen. Voor meer informatie over de verschillende
ondersteunde opties zie deze wiki
(http://ictenonderwijs.wikispaces.com/ImpulsDigitaal).
Het wachten is ook nog op de omroepen. Indien zij er voor kiezen om niet
alleen hun videomateriaal online aan te bieden, maar tevens de ondertitels
die vaak al beschikbaar zijn omdat ze gemaakt zijn voor gebruik op TV, dan
zou het aanbod flink toenemen.
Het verbeteren van de automatische audio-naar-tekst conversies kan helpen
bij het vereenvoudigen van de productie van ondertitels. Zelfs als die
conversies niet foutloos zijn kunnen ze een groot deel van het nu handmatige
werk bij het maken van het transcript voor hun rekening nemen.
7) Wat zijn de gevolgen voor het onderwijs?
Bij het toegankelijk maken van anderstalige video voor studenten spelen
ondertitels een belangrijke rol. Het kunnen verdelen van de last van het
maken van die ondertitels loont zich dan. De filmpjes van Common Craft laten
zien waar dat toe kan leiden, zo is de video over Wiki's in 31 verschillende
talen, waaronder natuurlijk Nederlands
(http://dotsub.com/films/wikisinplainenglish/index.php).
Het aanbieden van Nederlandstalige video's met zowel Nederlandstalige als
Engelstalige ondertitels maken deze video's niet alleen uitwisselbaar met
internationale collega's maar maken ze ook bruikbaar voor doven of
slechthorenden.
Voorbeeld van een onderwijskundige toepassing:
Johan is docent motorvoertuigentechniek. Hij heeft, samen met twee collega's
in Duitsland en het Verenigd Koninkrijk een aantal instructiefilmpjes gemaakt.
Elk hebben ze in hun eigen taal een aantal handelingen op video opgenomen
die studenten moeten kunnen uitvoeren. Dat deden ze in de werkplaats van
hun eigen instelling. De instructies spraken ze daarna in de vorm van een
voice-over in respectievelijk Nederlands, Duits en Engels in.
Alle filmpjes werden op dotSUB geplaatst en in ieder geval voorzien van
ondertitels in het Engels aangezien dat de taal was die ze alledrie spraken. De
vertalingen in de eigen taal werden gemaakt door studenten als onderdeel van
een talenpracticum. De collega's uit het Verenigd Koninkrijk zouden het op zich
nemen om de Engelse ondertitels van de Nederlanders en de Duitsers te
controleren en waar nodig te verbeteren.
Vanochtend kreeg Johan een e-mail van een school uit Frankrijk. Zij hadden de
video's gezien en waren bezig met het maken van vertalingen in het Frans.
Daarnaast hadden zij nog een aantal video's van andere onderwerpen binnen
dit vakgebied. Ze gingen die nu uploaden en eveneens voorzien van
captions(?) in het Engels.
Johan was benieuwd naar de kwaliteit van de aanvullende video's. Als ze
bruikbaar waren binnen zijn onderwijs zou dat mooi zijn. Hij had ook begrepen
uit de mail dat de school in Frankrijk contacten had met de Citroën fabrieken.
Ze bleken onlangs een bezoek gebracht te hebben aan die fabrieken en
zouden de video van dat bezoek eveneens online zetten.