Column
Avatar, of het web van verbondenheid
21-1-2010 - Maaike van Leijen-de Vos
Gisteravond zag ik de 3D-film Avatar, die James Cameron in twaalf jaar op de computer liet maken. In de film gaat een ex-marinier naar een andere werkelijkheid, de maan ‘Pandora’, om de eigenaardigheden van de bewoners, de Na’vi, te bestuderen. Het uiteindelijke doel is het bemachtigen van een kostbaar metaal. Met behulp van technologie kruipt de hoofdpersoon letterlijk met zijn bewustzijn in de huid van een Na’vi, als ‘avatar’. De Na’vi leven binnen een duidelijke structuur en in interactie met hun omgeving, zonder technologie. Balans is voor het volk essentieel. ‘De boom der wijsheid kiest geen partij voor goed of kwaad. Ze kiest voor het leven.” Alles hangt samen: als je bepaalde planten plaagt, maak je (grote) beesten boos. En dan ben je nog niet jarig. Wetenschappers worden op hun plaats gezet als betweterig, niet flexibel en gefixeerd op losse feitjes. De film is prachtig; ik liet me meevoeren én inspireren.
Wat leert een geanimeerde film ons over de natuur, over onszelf en ons werk? Net als de wetenschappers in Avatar willen wij dingen realiseren, het liefst passend binnen plannen, schema’s en begrotingen. We willen graag concrete, tastbare en meetbare oplossingen. Dat lukt vaak, maar soms niet. Om projecten succesvol te laten draaien, blijkt de manier waarop we met elkaar omgaan wezenlijk te zijn. Het gaat juist niet om het vinden van objectieve oplossingen voor problemen, maar om de kwaliteit van interacties. Vinden mensen elkaar? Begrijpen mensen elkaar? Voelen mensen zich deel van een groter geheel? Alles hangt samen als in een web. Die samenhang heeft geen technologie nodig. Net als in Avatar, waarin de liefde tussen twee wezens er uiteindelijk voor zorgt dat.......
De wetenschappers in Avatar roepen bij het aanschouwen van een fascinerende boom een ‘sample’ te willen om een losstaand feit te kunnen poneren. Ze blijken echter niet veel te hebben aan die losse feiten, zonder samenhang. Vergelijk het eens met de wijze waarop docenten hun beroep nog steeds geïsoleerd (kunnen) uitoefenen. Ze werken vaak als ‘baas in eigen klas’ en dragen verantwoordelijkheid voor hun eigen studenten en onderwijs. Een gevolg daarvan is dat er zelden een idee is waarom bepaalde strategieën, methoden, benaderingen of werkwijzen goed werken in een bepaalde (onderwijs)context, maar niet in een andere.
Deze docenten tonen aan goed onderwijs te kunnen geven aan hun eigen studenten. Maar waar is de samenhang? Wie spint het web? Wie helpt studenten bij het integreren van ‘kenniseenheden’, al dan niet met gebruik van technologie?
In de film overwint de avatar die contact kan maken, compassie toont, samenwerkt en losse elementen als onderdelen van een geheel kan zien. De avatar die relaties legt en structuren interpreteert en die vooruit kijkt.
Docenten die in staat zijn en gemotiveerd zijn om hun kennis en ervaringen te delen met collega’s, versterken een cultuur van leren en professionaliseren in een school. Hoe meer samenhang in het onderwijs zelf, hoe meer studenten onderwijs als samenhangend en dus als zinvol zullen ervaren. En dat leidt ongetwijfeld tot betere prestaties. In ons dagelijks onderwijsleven is het niet altijd even zichtbaar als in een film; ook wij leven in een web van verbondenheid dat verder rijkt dan het internet.
Door mondialisering is onze wereld meer dan ooit verweven. In het belang van onszelf moeten we rekening houden met elkaar. Docenten, maar ook studenten voelen zich echter vaak vervreemd van hun eigen sociale omgeving. Op competitie ligt de nadruk, terwijl empathie belangrijker is om te kunnen overleven.
Iedereen kan (en moet) zegevieren, net zoals de avatar uit de film. Hoe? Door ons bewust te zijn van het bestaan van het web van verbondenheid. Laten we erkennen dat we dag in dag uit vrijwel niets anders doen dan op elkaar te reageren. Door de kleding die we dragen, de woorden die we gebruiken, de dingen die we denken. Op een dag heeft iedereen een mening en toevallig heeft bijna iedereen dezelfde mening. Dat kan over een tv-programma gaan, of over moslims, joden of mannen met een paardestaartje; of over de wenselijkheid van curricula gebaseerd op inzichten van het constructivisme. Of over het gebruik van technologie.
En misschien hebben we op een dag allemaal wel dezelfde mening over de manier waarop technologie moet worden gebruikt in het hoger onderwijs. Als in een web van verbondenheid, vol aandachtige communicatie en heldere interactie.
Maaike van Leijen-de Vos projectmanager, consultant en coach. Ze leidde o.a. het SURF Onderwijsvernieuwingsproject Triple L.