Home

Column

Scherptediepte

25-6-2008 - Caroline Nevejan

Als het regende gingen wij vaak tekenen toen ik klein was. Mijn tekeningen waren precies en nauwkeurig, de wereld onderzoekend. De tekeningen van mijn zusje waren heel anders: nooit precies en ze lieten een wondere wereld zien waarin de kleuren niet klopten, de lijnen bewogen, veel was weggelaten en van alles was toegevoegd dat er niet was. Ik begreep niet hoe zij zulke tekeningen kon maken. Hoe hard ik ook keek, ik zag die wereld van haar niet. Niet lang daarna werd duidelijk dat mijn zusje niet goed kon zien en een behoorlijke bril nodig had. De nieuw verworven scherptediepte vond zij maar gedeeltelijk de moeite waard. Handig op school, maar niet voor tekenen. Dan deed ze haar bril af en bleef wondere werelden tekenen. En 6 of 7 jaar oud als we waren legde zij mij uit dat ik gewoon moest oefenen in onscherp kijken, dan kon ik haar wereld wel zien. Uiteraard begon ik te oefenen en al snel kon ik ook een schimmige focus maken, blurs zien die er niet waren en zag ik kleuren die bewogen. Maar bovenal ontdekte ik dat ik details zelf kon invullen, geïnspireerd door gevoel en het licht op dat moment.

Enkele decennia later bevind ik mij in de donkere zaal van Pakhuis de Zwijger op het door Surf georganiseerde Gigaport mediasymposium voor een presentatie van de nieuwste 4K beeldtechniek. Als ervaren beeldkijker ben ik enigszins cynisch geworden over beloftes van nieuwe ervaringen wanneer de ‘nieuwste’ netwerk technologieën en resolutie strategieën zich presenteren. We gaan allemaal naar de bioscoop en hebben prachtige visuele esthetische effecten gezien waarin beeld en geluid maximaal samenwerken om ons imaginaire werelden binnen te brengen vol humor, ontroering, tragedie en sensatie. Film, vooral in de bioscoop, is een weergaloos medium qua ervaring. Digitale media proberen tot op de dag van vandaag die analoge kwaliteit in beeld en geluid te evenaren en te integreren in de vele nieuwe interactiemogelijkheden die zijn ontstaan.

De zaal werd donker en de eerste minuten van projectie zit ik rustig op mijn stoel. De mededeling dat een aantal van de getoonde fragmenten direct van de server in Japan worden geprojecteerd, leg ik in eerste instantie naast me neer. Ik zie het niet en voel het ook niet. Weet alleen dat als er iets mis gaat, ik dus Japan zal moeten bellen. De kwaliteit van het beeld is groot en goed zoals verwacht en ik begin me bijna te vervelen. Dan herinner ik me de mededeling van de server in Japan en realiseer ik me dat deze kwaliteit beelden dus ook ’live’ naar mij toe zouden kunnen komen, mits camera, routers, bandbreedte enzovoort.... Ik begin anders te kijken.

Inmiddels zingt op het scherm de sopraan uit de Holland Festival voorstelling Era la Notte (2007) er lustig op los. Het geluid van de oorspronkelijke Muziekgebouw registratie past niet goed in de akoestiek van Pakhuis de Zwijger. De cameravoering en projectie is zoals van een theaterregistratie kan worden verwacht. Anna Caterina Antonacci neemt met armen wijd zo’n 4 bij 6 meter van ons scherm in beslag, de kaarsjes in het decor zijn ‘blur’ geworden. So what’s new? Dan valt mijn oog op de onderste meter van de projectie waar het gefilmde podium overgaat in een strook water. De haarscherpe weergave van de glinsteringen in het water laat mijn hart een sprongetje maken. Zo groot en zo scherp. Stel dat deze performance ‘life’ was, dat er hier op het podium ook water was waar we een vergelijkbare schittering in maken met kaarsjes hier, dat de cameravoering en de akoestiek worden aangepast en dat haar tegenspeler dan van hier terugzingt en .....

Het volgende fragment wordt gestart: de visualisatie van een tornado. De ontroering door de grote detaillering, nu van luchtstromen en bewegingen daardoor veroorzaakt, maakt zich nog meer van mij meester. Geen enkele ‘blur’ op het scherm, deze beelden worden immers direct vanuit de computer gegenereerd en zijn tot op de pixel nauwkeurig bepaald. Er komt geen camera aan te pas. Van voor tot achter in beeld is alles scherp. Grote complexiteit wordt in volle beweging getoond en ademloos kijkt de zaal toe. Wat een potentie voor visualisatie en communicatie van grote hoeveelheden wetenschappelijke data. Data die dus ook ‘live’ kunnen worden gegenereerd: alle auto’s op de snelweg, alle mensen op het strand, alle vogels in de lucht, alle users online. Wetenschap als esthetiek voor iedere leek waarneembaar.

Als we even later in een fragment van de film Baraka duizenden mannen met onderscheidbare gezichten om de Ka’aba zien bewegen in Mekka, begint de ervaring van zoveel scherptediepte zich aan mij te openbaren[1]. Waar de geweven draden van de Ka’aba die los raken nog ontroerend zijn door de schoonheid van het filmbeeld, is het tegelijkertijd scherp zien van zoveel gezichten een onthutsende ervaring aan het worden. Waar houdt deze scherptediepte op en waar leidt die toe? Hoeveel echtheid en detail kan ik aan? Begrijp ik nog wat ik zie of zie ik vooral dat ik zie?

Het lijkt wel of ik met een grote verrekijker aan het kijken ben in die server in Japan. Als ik met mijn verrekijker de vogels op het wad dichtbij zie lopen in de verte, verheug ik me dat ik ze ‘stiekem’ kan bekijken, zonder hen te storen. De grote scherpte op afstand is een cadeau omdat een vogel zich zelden van zo dichtbij laat zien.

Honderden scherpe gezichten zie ik nooit in het echt, dan focus ik vanzelf omdat ik mijn eigen positie moet bepalen en behouden. Op het scherm ben ik zelf echter buiten beeld. Ik kan hen niet raken, en zij mij niet. Ik ken ze niet, ze zijn ergens anders en ik zie ze hier. Er is geen dichterbij of verte, geen afstand om te overbruggen. Er is geen enkele relatie, er is het netwerk en ik kan in alle vrijheid fantaseren en me identificeren. Vanuit het netwerk stromen die gedetailleerde gezichten naar mij toe, een tsunami van mogelijke verhalen dendert op mij af. “Het is niet echt’ zou ik tegen mijn zusje hebben gezegd. En tegelijkertijd, net als door haar onscherpe focus, raak ik ontroerd door de scherptediepte van een beeld van zoveel menselijkheid.

Door het oefenen met de onscherpe focus van mijn zusje veranderde ik feitelijk de scherptediepte van mijn zicht en dit had groot effect op mijn vermogen tot verbeelding. Het dieper en verder kunnen kijken met behulp van verrekijker, microscoop en sterrenkijker veranderde mijn kennis en gevoel over de wereld om me heen. De ‘hyper scherptediepte’ die ik tijdens het Gigaport Mediasymposium bij momenten zag, heeft dezelfde potentie om mijn verbeelding en mijn gevoel over de wereld ingrijpend te veranderen. Een spectaculaire esthetische ervaring op de eerste plaats, die uiteraard haar eigen ethische consequenties zal gaan hebben.

---------------------

Registratie van de presentaties op het Gigaport mediasymposium zijn te vinden op SURFnet.

Voor meer informatie over de ontwikkeling van 4K beeldtechniek kijk op: Cinegrid.org

Verslag van de voorstelling Era La Notte via het 4K cinegrid-netwerk is te vinden op: Calit2.net

De beelden van de film Baraka zijn te vinden op: Spiritofbaraka.com

Personalia

Caroline Nevejan is onderzoeker en ontwerper op het gebied van technologie en samenleving. In 2007 promoveerde zij op het proefschrift Presence and the Design of Trust, over hoe de manier waarop mensen voor elkaar aanwezig zijn (email, videoconferentie, chat of in het echt) invloed heeft op het vertrouwen dat al dan niet tussen mensen kan ontstaan.