Column
De toets moet gevierd worden
21-2-2010 - Silvester Draaijer
Het is altijd goed stil te staan bij toetsen. Voor studenten bestaat het onderwijs voor een groot deel uit ‘leren’, maar voor het belangrijkste deel uit het aantonen dat er in voldoende mate geleerd is door het doen (en slagen) voor een tentamen. Voor docenten bestaat zo’n 20%-30% van hun onderwijstijd uit ‘het maken van toetsen en het nakijken daarvan’. Op mijn instelling wordt – in weerwil van allerlei innovaties op het gebied van portfolio toetsen en wat niet meer – naar schatting nog steeds zo’n 85% van alle cursussen afgesloten met een klassiek tentamen.
Een probleem is dat toetsen en tentamens binnen het Hoger Onderwijs een ‘nare’ naam hebben. Het is gewoon niet leuk, een noodzakelijk kwaad. En dat, terwijl de toets hét moment is in het onderwijs waarin een student kan bezegelen dat hij voldoet aan de eisen die de instelling stelt. Het zou een privilege moeten zijn om de beroeps- en onderzoekswereld te tonen dat je de baas bent geworden over de beroepskennis en deze kan toepassen op niveau. De toets zou meer gevierd moeten worden!
Dat zou natuurlijk tot uitdrukking moeten komen in alles wat een onderwijsinstelling doet. En ICT zou daar op zijn minst bij kunnen helpen. Studenten verwachten eigenlijk niet anders dan dat leren – en ook toetsen – digitaal plaatsvindt.
Scepsis
Bij onderwijsdirecties en op de werkvloer blijkt er echter nog veel scepsis over de noodzaak van digitaal toetsen te zijn. De bezwaren vliegen je om de oren als je erover begint: “Wat een moeite om wat simpele multiple-choicevragen vragen aan studenten voor te leggen. Het gaat nu toch ook goed met onze schrapkaartenservice? Waarom kunnen die studenten niet gewoon thuis die toetsen maken? – Met internet kunnen ze toch overal en altijd een toets maken?”
Ik wil de redenering graag omdraaien. Het tegenovergestelde is namelijk ook waar. Het is heel gemakkelijk om multiple-choicevragen via de computer aan te bieden, waarom doen we het dan niet? Het is heel gemakkelijk om met computers leesbare open vragen van studenten terug te ontvangen, waarom doen we dat dan niet? Als we willen dat studenten met beroepssoftware problemen oplossen, waarom laten we hen daarmee dan ook geen tentamens mee doen? Waarom laten we ze in alles met een pen opschrijven op papier? Alles in het onderwijs wordt digitaal ondersteund en alle werkstukken moeten digitaal worden ingeleverd. Waarom gebeurd dat dan niet met het tentamineren?
Het antwoord is eigenlijk verbazingwekkend simpel. Er is geen plek om dat te doen.
Controle
Er moet niet vergeten worden dat toetsen – in de zin van tentamineren – onder gecontroleerde condities moeten plaatsvinden. De student moet een individuele prestatie leveren: lees de OER’s of handboeken kwaliteitszorg er maar eens op na in de paragrafen over fraude en plagiaat. Er mag niet gespiekt of samengewerkt worden. Daar is controle op nodig en die moet geleverd worden door de docent en zijn surveillanten. Geen enkele moderne techniek kan dit ondervangen is al meerdere malen door de deskundigen vastgesteld. Punt.
En hoe zien die toetsruimtes er normaal gesproken uit? Denk maar aan de examenzalen van uw eigen instelling. Een aardige kans dat het de kantine is. Jawel. Of de sporthal. Of een goedkope grote kille loodsachtige ruimte met losstaande tafeltjes en stoeltjes. In de tentamenweken zijn ze overvol en tijdens de collegeweken leeg en verlaten. De toetsruimten op instellingen voor Hoger Onderwijs zijn het ondergeschoven kindje van de onderwijsarchitectuur. Studenten klagen daar dan ook regelmatig over in allerlei media.
En is er ook maar één toetscomputer te zien in de ruimtes? Nada. Is er een stopcontact bij elke tafel zodat studenten misschien een laptop zouden kunnen gebruiken? Nee. Of een internetverbinding zodat ze gegevens kunnen opzoeken of antwoorden versturen? Ook niet waarschijnlijk.
Als docenten al via een beeldscherm willen toetsen zijn ze veroordeeld tot het gebruik van de computerzalen van de instelling. Die zalen zijn daar in bijna alle gevallen ongeschikt voor. De computers staan te dicht bij elkaar en in de verkeerde opstelling. Een surveillant moet wel van hele goede huize komen om daar toezicht te kunnen houden. Daarnaast bevatten die computerzaaltjes vaak maar weinig computers. Het afnemen van een tentamen voor meer dan veertig studenten (en dat komt vaker voor dan je denkt, nietwaar!) noopt tot het werken met meerdere zalen, surveillanten en systemen of de toets moet in meerdere shifts afgenomen worden. Je moet onderwijsdirecties, systeembeheerders en roosteraars ervan overtuigen dat beeldschermtoetsen toch ook echt wel belangrijk zijn en eigenlijk misschien wel belangrijker dan ‘zelfstudietijd’. Dit moeizame proces maakt het dan natuurlijk politiek en logistiek ingewikkeld en daarom duur (en daarom zou ook ik snel afhaken).
Moderne 'campus'
Maar dat hoeft niet zo te zijn als instellingen voor Hoger Onderwijs hun taak ten aanzien van het bieden van een professionele gebouwde ruimte voor toetsen en tentamineren integraal doorvoeren. Ontwikkel en ontwerp de moderne ‘campus’ in één keer zodanig dat de barrière voor digitaal toetsen geslecht wordt. Grote overzichtelijke mooie zalen die, of al voorzien zijn van ‘toetscomputers’, of waarbij het eenvoudig wordt dat studenten hun eigen laptops mee kunnen nemen en aansluiten. Zorg dat de gebouwde (toets)omgeving trots uitstraalt en moderniteit. In de studentenpeilingen zal de waardering voor deze instellingen op het thema toetsen, direct stijgen.
Door deze aanpak zullen bovendien de processen rondom toetsen veel meer gestroomlijnd kunnen worden (digitaal ontwikkelen van toetsen, afname van toetsen, analyse en terugkoppeling van toetsen, kwaliteitszorg rondom toetsen). Er geldt voor digitaal toetsen in deze zin zonder meer de ‘economy of scale’. Schaalvoordelen bij uitbreiding van de capaciteit zorgen ervoor dat de totale productiekosten minder dan proportioneel stijgen met de productieomvang. Het resultaat: de lange termijn gemiddelde productiekosten dalen. Als de diverse Colleges van Besturen zich dat realiseren verzeker ik u dat digitaal toetsen vanaf dat moment een ongekende vlucht zal nemen.