Column
Portfolio: van controle naar verbeelding
12-6-2009 - Ellen van den Berg
Het begon zo hoopvol. ICT zou het hoger onderwijs zoveel leuker maken. ICT zou een einde kunnen maken aan de eindeloze verslagen. Verslagen die studenten niet willen schrijven en docenten niet willen lezen. En ze doen het toch ieder jaar weer. Zo aan het einde van het studiejaar houdt de verlammende terreur van verslagen schrijven en beoordelen het hoger onderwijs extra in zijn greep.
Studenten plukken nog een paar citaten van het internet en docenten controleren op plagiaat.
Wie is het handigst?
Met leren en plezier in leren heeft dit niet veel meer te maken. Met plezier hebben in onderwijs geven en begeleiden van studenten trouwens ook niet.
Toch verschijnt weer het zoveelste logboek, reflectieverslag , evaluatieverslag, persoonlijk ontwikkelingplan, onderzoeksverslag, stageverslag in de elektronische leeromgeving. En het rolt daarna weer uit de printer. Want ja, dat leest toch wel weer makkelijker dan op het scherm.
He digitale portfolio zou aan de verslagenterreur een einde maken. Immers, er was zoveel mogelijk en studenten, de digitale autochtonen, zouden moeiteloos en met veel plezier de prachtigste rich media producties als bewijs van competentie kunnen inleveren. Dat viel toch wat tegen. Zo handig met ICT-tools waren de meesten nou ook weer niet. En, belangrijker, in het hoger onderwijs zijn weinig docenten die het lef hebben om studenten de vrijheid te geven hun leeractiviteiten naar eigen inzicht over het voetlicht te brengen.
En zo ontstond de vreselijke term: portfolio-opdracht. De opleiding timmert de portfolio’ s met criteria dicht en smoort iedere verantwoordelijkheid en creativiteit van studenten in de kiem.
En dan is de cirkel weer rond:
Studenten die geen zin hebben om het zoveelste reflectieverslag of erger nog, logboek, in hun portfolio te zetten en docenten die zich zuchtend aan het lezen zetten en toch weer teleurgesteld zijn vanwege het lage reflectieniveau van studenten. En dus besluiten ze de criteria nog maar weer eens te verduidelijken en aan te scherpen.
Dit kan anders.
Het werken aan een portfolio zou een feest moeten zijn. Maar een feestje in je eentje vieren, daar is niks aan. Dus samenwerken aan een portfolio past veel meer in de feestgedachte. En als we het dan toch over feest hebben, waarom zouden studenten en docenten niet samen aan een portfolio werken? Het aloude meester-gezel systeem of om het eigentijdser te zeggen: de kracht van cognitive apprenticeship.
Stel u zich eens voor:
Geen balende studenten en geen zuchtende docenten meer, maar gemotiveerde mensen die in een zelfde thematiek geïnteresseerd zijn. Ze werken aan een uidagende opdracht, ontwikkelen en delen kennis en willen daar graag op een aantrekkelijke manier verslag van doen.
Geen lappen tekst meer, maar doel- en publieksgerichte producties met snelle en informatieve beelden, mooie geluidseffecten, pakkende teksten en functionele links.
En ja, er zijn verschillen in kennis, ervaring en verantwoordelijkheid. Nou, dat is juist mooi, want een feestje met allemaal dezelfde mensen, daar is niet veel aan. Leren gaat ook beter in een diverse groep met een duidelijk doel. En dan is inzet van ICT-tools ook in hun volle potentie mogelijk.
Zo zouden pabostudenten, basisschoolleraren en lerarenopleiders samen kunnen werken aan leuker geschiedenisonderwijs voor allochtone leerlingen. Van de zoektocht naar de oplossing om van geschiedenislessen van saaie lees- en luisterlessen tot sprankelende leeractiviteiten te maken doen ze multimediaal verslag. Biologiestudenten zouden samen met hun docenten de natuur in kunnen trekken en digitaal verslag doen van hun leerervaringen.
Of kijk eens naar expeditie Bontekoe waar leraar en leerlingen samenwerken aan het bouwen van echte boten en daar op teacher tube verslag van doen.
"The image of the possible" zou het leidend principe kunnen zijn voor het maken van groepsportfolio’s waar het plezier in leren en de wil om kennis en ervaring te delen vanaf straalt.
Wie heeft het lef om het schrikbewind van criteria en accreditatiepanels te trotseren en ICT in te zetten waar het voor bedoeld was: leren op een uitdagende manier met een hoog rendement.
Ellen van den Berg
Lector Rich media & Teacher learning
Hogeschool Edith Stein, Hengelo