Artikel
Master voor onderwijsvernieuwers
27-8-2009 - Zwanie van Rij-Haze
In september 2009 starten de Christelijke Hogeschool Windesheim te Zwolle en Stenden Hogeschool te Leeuwarden met de Master of Learning & Innovation (MLI). De Master is bedoeld voor excellente leraren die binnen hun eigen scholen (van PO tot en met HBO) vorm geven aan onderwijsvernieuwing. In hoeverre is een dergelijke master eigenlijk noodzaak in het kader van het realiseren van duurzame veranderingen in scholen?
Nederland kent een traditie van topdown ingezette onderwijsinnovaties. Vernieuwingen worden op landelijk niveau ontwikkeld en de implementatie ervan wordt in sterke mate van bovenaf opgelegd. Deze sturingsfilosofie is de laatste jaren onder druk komen te staan. Scholen ervaren de voorgestelde vernieuwingen veelal als te generiek. Er is onvoldoende vrijheid om in te spelen op lokale behoeften en randvoorwaarden.
De commissie-Dijsselbloem heeft deze wijze van werken aan de orde gesteld. In haar eindrapport "Tijd voor onderwijs" concludeert de commissie dat de overheid zich te veel in detail bemoeid heeft met de inrichting van het onderwijs.
In reactie hierop is de beleidsvrijheid van scholen sterk toegenomen. Dit sluit aan bij de ambities van de staatssecretaris van Onderwijs om meer ruimte te creëren voor excellentie bij leraren. Dit is onder andere van belang bij de oplossing van het dreigende lerarentekort.
Ook de complexiteit van het onderwijs is toegenomen. Diverse maatschappelijke en sectorspecifieke trends hebben geleid tot een toenemende complexiteit van de bestuurlijke en uitvoerende taken in het onderwijs. De behoefte aan professionals, zoals afgestudeerde Masters, die in staat zijn deze uitdagingen op te pakken neemt hiermee toe.
Beroepsprofiel
Het beroepsprofiel dat ten grondslag ligt aan de opleiding Master Of Learning & Innovation is landelijk vastgelegd door de HBO-Raad. Dit landelijke profiel is als uitgangspunt genomen bij het verdere ontwerp van de opleiding. De kern van het beroepsprofiel is dat de afgestudeerde een leidende rol heeft bij het initiëren, ontwikkelen en realiseren van duurzame onderwijsinnovaties binnen de school. Het primaire doel is om leraren aanvullende competenties te laten verwerven waarmee zij deze rol effectief kunnen invullen. De centrale vraag daarbij is steeds: welke duurzame opbrengst heeft de innovatie voor het leren van de leerlingen?
De kracht van de afgestudeerde is dat hij of zij als leraar een bijdrage levert aan innovatie. Als leraar ziet de Master goed waar in de praktijk verbeterwensen en problemen liggen. Hij of zij kan bottom up met collegae betekenis geven aan deze praktijkvragen om vervolgens innovatieprocessen in gang te zetten en te begeleiden. Daarnaast is de Master gesprekspartner van de schoolleiding om ervoor te zorgen dat de bottom up activiteiten aansluiten bij hetgeen top down wordt gewenst.
Inhoud
Het leidende criterium bij de inrichting van het curriculum is de vraag in hoeverre de innovatie bijdraagt aan een duurzame verbetering van het onderwijs in de school. Dit criterium heeft de volgende consequenties:
- De Master specialiseert zich in innovaties die direct betrekking hebben op het primaire proces: het pedagogisch en didactisch handelen in de klas.
- De focus ligt bij innovaties die het niveau van de individuele docent overstijgen. De Master is in staat om op team- of schoolniveau een voortrekkersrol te vervullen bij innovatieprocessen en het versterken van een innovatieve cultuur.
- Daarnaast is hij/zij in staat om verbinding te maken met educatieve infra- en zorgstructuren rondom de school.
De bedoelde innovaties zijn technologieën, procedures of praktijken die nieuw zijn voor de school. Ze dienen op de school te zorgen voor een substantiële en duurzame verandering van bestaande praktijken.
Six secrets of change
Innovatie verloopt niet in duidelijke opeenvolgende stappen. Het is dikwijls een onvoorspelbaar proces, waarin de innovatie wordt aangepast. Maar ook andere elementen van de organisatie en de bestaande lespraktijk moeten vaak worden veranderd. Bij het uitwerken van deze veranderkundige dimensie van innovatie baseert de opleiding zich op de uitgangspunten van het boek van Michael Fullan - E&S Consortium. Als basis voor duurzame en succesvolle innovaties dienen de zes geheimen die Michael Fullan in zijn boek ‘The six secrets of change’ noemt. Ze zijn bedoeld als richtlijn bij het omgaan met de onzekerheid die veranderingprocessen met zich meebrengen. De uitdaging is om onderstaande ‘geheimen’ in combinatie met elkaar toe te passen om innovaties binnen scholen duurzaam vorm te geven.
Lectoraten
Lectoren en hun innovatiekringen spelen een centrale rol bij de ontwikkeling en uitvoering van de opleiding. Lectoren dragen bij aan het curriculum, aan begeleiding en aan de deskundigheidsbevordering van de docenten van de Master.
De volgende lectoraten zijn bij de opleiding betrokken:
- Pedagogische kwaliteit van het onderwijs, ICT en onderwijsinnovatie, Onderwijszorg en samenwerking binnen de keten (link)
- Leadership and Change Management, Geïnspireerd Leren, Ontwikkeling van Veelvormig Christelijk Basisonderwijs (link)
Competenties
Binnen de opleiding zijn vier competenties benoemd waaraan de Master of Learning gaat werken: Onderzoeken, Ontwerpen, Veranderen, en Reflecteren.
Tijdens de opleiding doen studenten zelf onderzoek naar innovatieprocessen. Uitgangspunt daarvoor is onderzoeksmatig innoveren op een duurzame manier. Van de afgestudeerde wordt verwacht dat deze in staat is tot het aanbrengen van structuur. Ook moet hij of zij vanuit de eigen creativiteit en ‘out of the box’- denken mogelijkheden en kansen zien om de gewenste innovatie te realiseren. Zoals één van de toekomstige Masterstudenten tijdens het intakegesprek zei: ‘Kansen creëren en iets goed neerzetten voor de toekomst: daar krijg ik energie van!’
In september gaat de opleiding Master of Learning & Innovation van start. Voor meer informatie of aanmelding: www.windesheim.nl (ga naar Masters en dan naar Master of Learning & Innovation) of neem contact op met Zwanie van Rij (tel: 038-4699924, e-mail: zh.van.rij@windesheim.nl)