Publicatie
De faciliterende universiteit
11-1-2010 - Piet van der Zanden
Het hoger onderwijs staat onder druk. Afnemende subsidies, toenemende studentaantallen, heterogeniteit, vergankelijker kennis, alomtegenwoordigheid van technologie en nieuwe, op technologie gebaseerde, onderwijskundige werkvormen. Allemaal invloeden die het hoger onderwijs dwingen om positie te kiezen. Hoe kan het hoger onderwijs omgaan met de voortdurende ontwikkelingen van technologie, financiële tekorten en de druk op de onderwijspraktijk die daarmee gepaard gaat?
Piet van der Zanden beantwoordt die vraag in zijn proefschrift The Facilitating University: Positioning Next Generation Educational Technology. Hij formuleert zeven beleidsprincipes om onderwijs te valoriseren en studenten te beschouwen als actieve kennismakers in plaats van als passieve kennisontvangers in collegebanken.
DLO: een Trojaans paard
‘’De introductie van de digitale leeromgeving in het onderwijs is een Trojaans paard voor het huidige onderwijssysteem’’, zo luidt een opmerkelijke stelling uit The Facilitating University. De redactie van SURFspace vroeg Van der Zanden om een toelichting.
“Die metafoor verwijst naar het binnenhalen van de digitale leeromgeving (DLO); eigenlijk niet meer of minder dan een verrijkt course management systeem. De DLO is een docentgericht systeem en levert efficiëntie en gemak. Het is eenvoudiger om dictaten online aan te bieden dan ze te vermenigvuldigen en distribueren. Een enkele e-mail plaatsen biedt voordelen boven berichten ophangen op verschillende prikborden. Maar er bestaat ook een reserve: de DLO leidt hooguit tot substitutie van het onderwijs. De behaalde efficiëntie wil niemand echter meer inleveren. Daarmee is de DLO een blijvertje. ICT is het onderwijssysteem binnengeslopen en zal nimmer meer vertrekken.”
De DLO leeft 19 jaar!
Een opzienbarende vondst is dat de gemiddelde levensduur van DLO’s 19,26 jaar is. Wat heeft dat voor consequenties voor het onderwijs?
“Dat betekent dat we gedurende twee decennia systemen en support moeten organiseren en bekostigen. De huidige DLO-architectuur is gebaseerd op solistisch opererende systemen. Social software kan daarom niet worden geïnstitutionaliseerd en blijft beperkt tot probeersels; los van de kennis en oefening die wordt opgedaan.
Binnen vijf tot tien jaar komt er een nieuwe ICT-architectuur binnen de universiteiten die online collaboratie en cocreatie ondersteunt en die interacteert met onderling communicerende systemen, zoals intelligente repositories. Dat komt al aardig in de buurt van een ‘echte’ sociale ICT-architectuur die kansen creëert voor de langverwachte onderwijstransformatie.”
De toekomst
Het werken met toekomstscenario’s is, zeker sinds Dé onderwijsdagen van 2008, voor menigeen een beproefd scenario. In het bedrijfsleven worden andere voorspellingsmethoden gebruikt voor het gebruik en de implementatie van producten. Van der Zanden hanteert de voorspellingsstrategie ‘forecasting’.“Mijn onderzoeksresultaten tonen aan dat deze methode volledig toepasbaar is op de DLO. In mijn epiloog heb ik in grote lijnen de organisatie geschetst die past bij die toekomstige onderwijstechnologie en –praktijk. De zeven beleidsprincipes helpen die zogenaamde facilitaire universiteit te operationaliseren, met de student als producent.“
Benieuwd naar die beleidsprincipes? Download het proefschrift.
Personalia
Piet van der Zanden (1959) is adviseur op het gebied van ICT in het hoger onderwijs en werkzaam bij TU Delft.