Artikel

Laatst bewerkt door Janina van Hees op 09-11-2015 09:18

Online, Open en Flexibel Hoger Onderwijs: Terugblik op de EADTU conferentie in Hagen

De bezoekers van de jaarlijkse EADTU conferentie hadden uitzicht op een prachtig herfstbos in de stralende zon rondom de Fernuniversität Hagen. Samen met de ca. 200 andere deelnemers hebben wij ons ondergedompeld in het thema ‘Online, Open and Flexible Higher Education’. Hieronder een bloemlezing van de inzichten die we mee naar huis hebben genomen.

 

De inleidingen op de conferentie beschreven ontwikkelingen die ook bij ons in Nederland herkenbaar zijn en veel besproken worden: de onderwijsbiografieën van studenten veranderen. Er is een grotere behoefte aan flexibel onderwijs. Open en online onderwijs biedt mogelijkheden dit te realiseren, maar dat betekent dat wij het ontwerp van het onderwijs opnieuw moeten doordenken. ‘Our biggest challenge lies in Hochschuldidaktik’, zo vatte rector Helmut Hoyer van de FernUniversität Hagen dit mooi meertalig samen.

Ook de actualiteit van de vluchtelingencrisis was niet ver weg. Anja Oskamp, voorzitter van de EADTU en rector van de Open Universiteit, berichtte dat de EADTU en de Europese Commissie recentelijk de handen ineen hebben geslagen om te inventariseren welke online cursussen beschikbaar zijn voor vluchtelingen in Europa en hoe het aanbieden daarvan praktisch georganiseerd zou kunnen worden.

De Europese Commissie werd in Hagen vertegenwoordigd door Julie Anderson. Zij moedigde onderwijsinstellingen aan om open en online onderwijs te benutten om écht innovatief  te zijn en om ook de niet-traditionele student te bereiken. De Commissie is bezig input te verzamelen voor de nieuwe moderniseringsagenda en werkt daarbij samen met Nederland dat vanaf januari 2016 het voorzitterschap van de Europese Raad zal hebben.

Learning Analytics – open veld in ontwikkeling

De keynote van Dragan Gaševič (University of Edinburgh) nam ons in vogelvlucht mee naar de stand van zaken rondom Learning Analytics. In online onderwijs ontbreekt er een 'feedback loop’ tussen docent en student, en Learning Analytics bieden de mogelijkheid deze lacune op te vullen, aldus Gaševič. Mogelijk kan ook de onderwijskwaliteit op die manier gericht verbeterd worden. Helaas zijn er pas mondjesmaat voorbeelden beschikbaar van instellingsbrede inzet van Learning Analytics. De overgrote meerderheid van instellingen is nog in de beginfase: zij onderkennen dat het thema interessant is, en sommige zijn begonnen met experimenten. Het Britse JISC heeft hier met zijn ‘code of practice’ belangrijk pionierwerk verricht, geeft Gaševič aan.

Gaan binding en online onderwijs wel samen?

Afstandsonderwijs biedt beperkte mogelijkheden voor de sociale interactie met medestudenten. Dit vormt een belangrijk uitvalrisico. Stefan Stürmer presenteerde het StudyBuddy project waarmee de Fernuniversität Hagen het gevoel van binding en betrokkenheid bij haar studenten wil versterken. In dit project wordt geautomatiseerd een koppel gevormd tussen eerstejaarsstudenten van dezelfde opleiding. Dit koppel werkt zes weken samen aan gestructureerde samenwerkingsopdrachten. Dit bleek succesvol: aan het eind van de samenwerkingsperiode gaf een significant groter aantal studenten zich op voor deelname aan de eindtoets. Daarbij maakte het overigens niet uit aan wat de kenmerken waren van de andere persoon in het koppel.

Who let the drop out?

Marco Kalz (OU) ging in zijn keynote presentatie getiteld ‘Who let the drop out’ ook in op het uitvalrisico bij online onderwijs. Zou het succes van online cursussen wel gemeten moeten worden aan de hand van het slagingspercentage? Deze percentages zijn laag, maar succes wordt niet alleen bepaald door het behalen van een certificaat. In reactie op de keynote van Kalz wordt de MOOC beschreven als onderwijsvorm tussen een vak en een boek in: we moeten het dan niet vreemd vinden dat veel studenten alleen maar even willen ‘bladeren’.  Onderzoek laat zien dat het gedrag van studenten niet aansluit bij de intenties waarmee zij aan een online cursus starten. Studenten die MOOC’s volgen kunnen geholpen worden door hen concrete intenties te laten opschrijven.

Ontwikkelkosten van MOOC’s drukken

Een erg boeiende sessie werd verzorgd door Jörn Lovisach van de Fachhochschule Bielefeld. In het Erasmus Plus project ‘Lowering the cost of MOOC production’ is gezocht naar een recept om het maken van MOOC’s ondanks beperkte financiële slagkracht binnen bereik te brengen. Lovisach gaf een snel overzicht van de criteria om een platform te kiezen dat geen grote kosten met zich meebrengt, om video met minimale productiekosten samen te stellen, om voor de didactiek gebruik te maken van sjablonen en studenten zelf in te zetten voor de productie van content. Laatst but not least gaf hij een paar mogelijkheden en om de begeleiding, de toetsing en beoordeling te automatiseren of door de studenten onderling te laten verzorgen, bijvoorbeeld door middel van endorsements. Volgend jaar start een MOOC over het maken van goedkope MOOC’s… Deze is te vinden via www.moocs4all.eu

Online onderwijs als boost voor employability?

Zijn MOOC’s nu eigenlijk wel of niet een manier voor werkzoekenden om hun positie op de arbeidsmarkt significant te verbeteren? Hier zijn nog weinig data over. In Frankrijk start nu een experiment waarbij Open Classrooms France in samenwerking met het arbeidsbureau drie maanden lang gratis een premium account weggeeft aan werkzoekenden. Over een aantal maanden zijn eerste resultaten beschikbaar.

Kwaliteitsbewaking van online onderwijs

Tijdens de deelsessies werden diverse ideeën voor kwaliteitsbewaking van online onderwijs gepresenteerd. Zo kwam vanuit het EU Network for Open Courses een voorstel voor een ‘Peer Reviewed Quality Assessment’. Een digitaal netwerk van mensen die zelf MOOC’s ontwikkelen en die van anderen recenseren. Een beoordeelde MOOC krijgt een gemiddeld cijfer dat voor potentiële studenten zichtbaar is. In een andere sessie werd gesproken over het Sequent Project, waarin 40 verschillende kwaliteitsmodellen zijn onderzocht om te komen tot een analyse van wat nodig is voor effectieve kwaliteitsbewaking. Onder auspiciën van de EADTU zijn in de ‘E-xcellence’ projecten een methodologie en ondersteunende tools ontwikkeld voor de kwaliteitsborging van e-learning in het hoger onderwijs. Deze kunnen gebruikt worden door de nationale instanties die belast zijn met de kwaliteitsborging. Maar ook individuele onderwijsinstellingen kunnen hun online onderwijsaanbod door een EADTU beoordelingspanel laten toetsen, om vervolgens een digitaal kwaliteitskeurmerk te verwerven.

Online badges als certificaten

De Finse JAMK Universiteit presenteerde een praktijkvoorbeeld van het gebruik van Open Badges. Deze badges vormen een online weergave van de ervaring en vaardigheden van een student (of docent). Studenten kunnen bijvoorbeeld bij afronding van een MOOC een badge verdienen. Ook zijn er plannen om studenten die extra-curriculaire activiteiten ondernemen een speciale badge als ‘beloning’ te geven. Docenten die zich specialiseren in online onderwijs kunnen ook een badge verdienen. Binnen Finland worden de badges ook (h)erkend door verschillende instellingen. Het risico hierbij is ‘badge inflation’: studenten krijgen voor het minste of geringste een badge. Bij de JAMK Universiteit denken ze dat nationale of zelfs internationale richtlijnen nodig zijn om dit te voorkomen.

MOOC’s in de media: einde van een hype?

Mark Brown van Dublin City University is de digitale krantenarchieven ingedoken en heeft geturfd hoe vaak er in de Ierse landelijke media artikelen zijn verschenen over MOOC’s. Dat aantal is in 2014 met 50% gedaald ten opzichte van 2013. Van deze artikelen heeft overigens driekwart een positieve toonzetting en bijna het hele resterende kwart een neutrale toonzetting. Betekent deze reductie in de berichtgeving het einde van een hype? Wat echt telt, is het aantal keren dat het begrip ‘MOOC’ ook genoemd wordt in de strategische beleidsplannen van de onderwijsinstellingen, aldus Brown. En dat valt hem vooralsnog tegen…

Internationale dimensie van online onderwijs

Hoe kun je online onderwijs inzetten voor het bieden van een internationale ervaring? Irmgard Broekman van het international office van de Fernuniversität legden uit dat  de internationaliseringsstrategie de laatste tijd ingrijpend veranderd is: “from project thinking to strategic partnerships and a more comprehensive view of what internationalization means for an instutition”. Projecten uit het verleden, vaak gerealiseerd met Europese subsidies, hebben vaak moeite om na afloop van de projectperiode overeind te blijven. De integrale aanpak die nu terrein aan het winnen is, biedt betere kansen op duurzame verandering. Zo biedt blended learning bijvoorbeeld mogelijkheden om de lokale studenten kennis te laten nemen van de perspectieven die online deelnemers uit andere landen inbrengen en zijn er mogelijkheden om onderwijs en onderzoek dichter bij elkaar te brengen door dataverzameling plaats te laten vinden binnen MOOC’s.   

Online onderwijs: kansen voor afstandsonderwijs en leven lang leren

Johannes Heinlein van het Amerikaanse edX informeerde de deelnemers aan het einde van de conferentie over de missie van edX: het verbreden van de toegang tot kwaliteitsonderwijs en het verbeteren van het onderwijs on campus. Het succes van edX draait om toegang (anywhere, anytime and from any device), het bevorderen van leven lang leren (interactie met studenten die nog niet, of niet meer, staan ingeschreven aan de instelling die het onderwijs aanbiedt) en blended learning (veel studenten volgen online cursussen terwijl ze ‘on campus’ zijn). Verder blijkt uit onderzoek dat de grootste motivatie voor studenten om te leren het behalen van credits aan een universiteit is, maar bijna even groot is de intrinsieke motivatie om meer te leren over een bepaald onderwerp.

Piet Henderikx en George Ubachs (EADTU) presenteerden een studie die in samenwerking met de Europese Commissie is uitgevoerd: The changing pedagogical landscape. De studie geeft een overzicht van de barrières en stimulansen voor innovatie in het hoger onderwijs en geeft aanbevelingen voor zowel overheden als instellingen. De algemene conclusies zijn dat, hoewel steeds meer digitale technologie in het onderwijs wordt gebruikt, de pedagogische aanpak grotendeels onveranderd is. Traditionele universiteiten bieden nog altijd weinig mogelijkheden in hun programma’s om studenten op afstand, of op hun eigen tempo, te laten studeren. Wel neemt de interesse van traditionele universiteiten in afstandsonderwijs en leven lang leren toe dankzij de mogelijkheden die online onderwijs daarin biedt. Blended onderwijs wordt door alle hoger onderwijsinstellingen uit het onderzoek gezien als de standaard voor de toekomst. Nu gebruiken de frontrunner universiteiten in 15 tot 20% van hun cursussen blended vormen. Het creëren van een MOOC is vaak de eerste stap naar innovatie: hiertoe kunnen ook topdocenten verleid worden, omdat zichtbaarheid voor hen een belangrijke stimulans is.

Meer technologie, beter onderwijs?

Ter afsluiting werden deelnemers getrakteerd op een pittige keynote van Rafael Rivera, die de uitkomsten van het ‘STOA Project’ (Scientific foresight studies) presenteerde. Hij benadrukt de grote verschillen tussen EU lidstaten wanneer het gaat om jeugdwerkloosheid (gelinkt aan onderwijs). Digitale middelen kunnen worden gebruikt om deze verschillen te verkleinen. Maar het gebruiken van nieuwe technologieën betekent niet direct beter onderwijs. Meer investeren in technologie in onderwijs heeft de afgelopen 10 jaar niet tot significant betere resultaten geleid. Dat komt volgens Rivera doordat we proberen nieuwe vaardigheden aan te leren, met oude methodes. Hij waarschuwt voor een nieuwe verdeling in Europa; van een access divide naar een knowledge divide. Iedereen heeft nu toegang tot internet, maar niet iedereen weet hoe het internet te gebruiken om zijn of haar kennisniveau te verbeteren.

 

Kortom, een breed scala aan onderwerpen kwam langs tijdens de EADTU conferentie in Hagen: veel voorbeelden van innovatieve, online onderwijsmethoden, van E-books tot augmented reality projecten en van e-tutoren tot online badges. Twee inspirerende dagen, voor herhaling vatbaar!
 

Meer informatie (en op termijn de proceedings) zijn te vinden op de EADTU website op http://conference.eadtu.eu

Tessa Bijvank, ministerie van OCW
Janina van Hees, SURFnet

 


SIG's en subthema's: Open Education,Congresblogs

REACTIES


Geen reacties gevonden.

PLAATS REACTIE