Gastcolumn

Afbeelding Nico Juist
Laatst bewerkt door Nico Juist op 31-05-2014 17:02

De burcht, de stad en het woeste platteland….

Metaforen zijn nuttige instrumenten om moeilijke zaken te verduidelijken. Wikipedia stelt “De metafoor bevordert taalgroei en de daarmee samenhangende verrijkingen en verwarringen ”. Misschien is het effect van een metafoor wel eerst de verrijking, waarna vervolgens de verwarring toeslaat.
 
De burchtmetafoor
 
Een voorbeeld van een metafoor met dat effect is de "burcht metafoor".
 
Ik heb deze metafoor voor het eerst in een presentatie over ICT voor Hogeschool Leiden gebruikt. De stad Leiden heeft immers een prachtige burcht. Later kwam de burchtmetafoor in het Surf boekje “Ontwikkelingen in de “Digitale Leer en Werkomgeving van het Hoger onderwijs” terecht:
 
“In de middeleeuwen ontstond de stad vaak rond de muren van een kasteel. De graaf bood bescherming en organisatie. In de stad was het een en al bedrijvigheid, de ambachtslieden waren aan het werk: de smid, de schrijnwerker, de slager en de bakker. De poorten in de stadsmuren stonden (overdag) open, maar werden wel bewaakt. Buiten de stad lag het platteland waar het onveilig was. Daar moest je goed opletten geen struikrovers tegen te komen". 
 
In de vergelijking is de digitale omgeving van de instelling "de stad", het gebied buiten de instelling "het platteland". De burcht is dat deel van de digitale omgeving waar een specifieke selectie van informatie beheerd wordt.
 
Is het vreemd om een middeleeuwse metafoor te gebruiken voor een internet gerelateerd onderwerp? Volgens Frans van deer Reep, lector Digital World van Hogeschool INHolland niet. Hij schreef in 2001:
 
"as a consequence of the invention of the internet, society has shown, and will be seen to take on, more and more medieval characteristics in the future. As such, we will witness a revival of the ‘middle ages’. I think this is an up-to-date metaphor, offering an interesting frame of reference, and organizational context, in which we can place the current developments in context in order to obtain a clearer overview".
 
De aanleiding om de metafoor in het kader van ICT en de DLWO van het hoger onderwijs te gebruiken, was het besef dat het steeds moeilijker wordt de “informatiehuishouding” binnen een instelling centraal te organiseren en te beheren en dat het onmogelijk wordt om alle digitale activiteit achter een dikke “firewall” op te sluiten. Trends als BYOD, het gebruik van usb-sticks, Ipads, allerlei populaire "cloud" opslagmogelijkheden als Google-drive en Dropbox zorgen ervoor dat vooral “ongestructureerde” informatie in de vorm van allerlei bestanden, uitzwermt over allerlei devices en opslagmedia.
 
Oncontroleerbaar en amper te beveiligingen, de zwakste schakel in beveiliging is immers de menselijke factor? De enige hoop is dat de eindgebruiker enigszins beseft wat hij met de informatie die hij onder zijn hoede heeft, doet en dat hij dus ook beseft waar en onder welke condities, hij die informatie opslaat.
Laten we dat positief benaderen en onder de noemer “professionaliteit” plaatsen.
 
Maar de instelling moet ook aan haar wettelijke verplichtingen voldoen en daarmee moet een deel van die informatie toch goed op orde en "vindbaar” zijn, voor accountantscontrole, voor accreditaties of inspectie. Een instelling voor hoger onderwijs is nu eenmaal "archiefplichtig".
 
De “Burchtmetafoor” schetst als oplossing voor dit dilemma het maken van een knip: Breng de informatie die nu eenmaal op orde moet zijn, onder in “de burcht” waarin door de instelling een samenstel van systemen wordt georganiseerd waarin de toegang, beveiliging en ontsluiting goed op orde is. Het betreft dus een afgebakende selectie, een deelverzameling van alle informatie die in een instelling wordt geproduceerd of gebruikt.
 
Oogmerk daarbij is ook om -in de stad-  het samenwerken, leren, studeren onderzoeken zo goed mogelijk te faciliteren en waar mogelijk, efficiëntie te stimuleren en voldoende keuzevrijheid waar het gaat om goed ICT gereedschap te bieden. De stad als kenniscentrum en als kennisfabriek moet ook een “open stad” zijn om optimaal kan floreren.  De poorten van de stad staan open, maar iedereen is er wel bekend. De eigen verantwoordelijkheid staat voorop in het gebruik van ICT middelen binnen en buiten de stadsmuur…
 
Het gebruik van middelen buiten de muren van de stad wordt erkend, maar daarbij stimuleert de metafoor hopelijk ook het besef van het bestaan van ethische en juridische aspecten daarbij. (Een onderwerp dat ook in het project aandacht kreeg en dat onder meer op de Surf onderwijsdagen uitgebreid aan de orde kwam.)
 
De verwarring
 
De burcht metafoor is inmiddels een begrip. Overal in het hoger onderwijs worden "burchten" gebouwd. En daarmee slaat de verwarring natuurlijk ook toe.
 
Allereerst, de naam is ongelukkig, we hadden de metafoor nooit "burchtmetafoor" moeten noemen. De burcht is het saaiste deel van de DLWO, weliswaar een logistiek centrum en een bron van informatie, maar verder saai. De dynamiek zit in de stad. Daar vindt immers het onderzoek plaats en het samenwerken met binnen en buiten, de productie van open resources, het studeren, het onderwijzen... 
 
Maar ja, " stad-metafoor" bekt minder lekker.
 
Ten tweede blijft er verwarring bestaan over het begrip DLWO. Er wordt gesproken over elo's, lms-sen, dlo's en soms wordt de DLWO zelfs synoniem met  "de burcht" verklaard.  Kortom ingrijpende begripsverwarring.
 
Ten derde hebben we de metafoor getracht uit te werken tot een model. Ook dat is een gevaarlijke actie. Een metafoor mag nog wat fuzzy zijn, maar een model, ook al is het een abstractie, moet toch een afspiegeling van de werkelijkheid zijn. Bij het plotten van processen en applicaties op het burcht/stad model merk je dat het model daarvoor te grofmazig is. In het project is daarom een duidelijke link naar de HORA (Hoger Onderwijs Referentie Architectuur) gelegd.
 
De verwarring voorbij...
 
Wie weet is de noodzaak van de burchtmetafoor tijdelijk. Ook in de middeleeuwen verloor de burcht zijn functie, enerzijds door de uitvinding van het buskruit, maar ook omdat de functie van de feodale landheer werd ingeperkt, doordat de burgers stadsrechten en daarmee zelfbestuur afdwongen.
 
In de digitale wereld zijn ook ontwikkelingen mogelijk  die de functie van de burcht wellicht overbodig maken. Ik denk bijvoorbeeld aan de potentie van een community cloud voor het hoger onderwijs, waarin bijvoorbeeld een archiverings dienst  beschikbaar kan komen. Want hoe verschillend instellingen ook zijn, "voor de wet zijn alle burgers gelijk" en dat geldt ook voor de archiveringsplicht. 
 
Maar op dit moment blijkt de Burchtmetafoor nog steeds een goed startpunt voor het gesprek over de informatiehuishouding, ook met andere gesprekspartners dan ICT architecten of informatiemanagers.
 
Een beetje verwarring daarbij is niet erg. De inrichting van een goede digitale omgeving is complex en er zijn veel stakeholders die daarover met elkaar in gesprek moeten om de juiste keuzes te maken rond de aanschaf van nieuwe onderdelen, het gebruik van clouddiensten of het integreren van sociale media in de omgeving. Daarbij blijft de burchtmetafoor bruikbaar. Een vorige gastcolumn van Kitty Louwers is daar een mooi voorbeeld van.
 
Veel informatie, die van dienst kan zijn bij die gesprekken, is te vinden in het digitale werkboek van het project “Visie op DLWO.
 
 
 

REACTIES


Geen reacties gevonden.

PLAATS REACTIE